автор: Якупова Лилия Ильдаровна
Педагог дополнительного образования
МБДОУ Детский сад № 330
Сценарий праздника «Ҡаҙ өмәһе» («Гусиное перо»)
Сценарий театрализованной постановки народного обряда
«Ҡаҙ өмәһе» («Гусиное перо»)
Цель данной работы заключается в возрождении старинного обряда, сохранении культуры народа Республики Башкортостан. Для раскрытия данных целей были поставлены следующие задачи:
Познакомить зрителей с историей и содержанием одного из народных обрядов «Праздник Гуся».
Воспитывать чувство любви и патриотизма к своей родине.
Через театрализованную постановку способствовать формированию у зрителей умений и навыков общения на башкирском языке.
Место проведения: музыкальный зал.
Декорации:
— имитация деревенской избы: стол (выпечка), тазы, полотенца;
— тушки гусей (макеты) 5 шт, гусиный пух;
— коромысла 2 шт;
— самовар, чашки;
— ведёрочки 4 шт.
Оборудование: компьютер, музыкальные колонки, музыкальные инструменты.
Сцена представляет из себя деревенский дом. Вдоль стены длинная скамья. Стол покрыт скатертью, на столе самовар, красивые чашки, блюда башкирской национальной кухни бауырхак и блины.
Примерное количество детей: 14.
Ход
(В музыкальном зале звучит башкирская песня «Ай, былбылым», Абей выходит к гостям)
Әбей: Беҙҙең башҡорт халҡыбыҙҙың – атай-олатайҙарыбыҙҙың борондан уҡ бик матур йолалары, байрамдары күп булған. Брығыҙҙың да киске уйындарҙы, аулаҡ өйҙәрҙе, “Наурыз”, “Сөмбөлә” байрамдарын күргәнегеҙ барҙыр. Тағы ла шундай, халҡыбыҙҙың көтөп алған йолаларының береһе “Ҡаҙ өмәһе”. Тәүге ҡарҙа яуҙы, көндәрҙә һыуытты, беҙ бөгөн ҡыҙҙарым менән “Ҡаҙ өмәһенә” йыйылырға уйлап торабыҙ әле. Үҙемдә олоғайҙым, ярҙамсыларһыҙ булмай, шуға күрә лә саҡырҙымда инде ҡыҙҙарымда. Самауырымды яңырта торайым, тиҙҙән үҙҙәрелә килеп етерҙәр. Ай, афарин ҡыҙҙарым. Һуңламай иртән-иртүк килгәнһегеҙ.
(Девочки заходят вместе с ведущей в зал, здороваются на башкирском языке)
Әбей: Һаумыһығыҙ, ҡунаҡтарым. Әйҙүк-әйҙүк түрҙән уҙығыҙ!
Ведущий: Сегодня мы пришли праздник, именуемый «Каз омахе». Нас в гости позвали абей и бабай,
— Абей, мы пришли к тебе, чтобы помомчь, слышали, гусей много у тебя в этом году.
Әбей: Эйе! Аллаға шөкөр! Бик яҡшы килеүегеҙгә, миңә бик тә ярҙамсылар кәрәк! Ай, ҡыҙҙарым ниндәй матурҙар барығыҙҙа! Әйҙәгеҙ, үтегеҙ, ултырығыҙ.
Ведущий:
— Ребята, аби очень рада нам.
(Дети садятся)
Әбей: Ҡайҙа әле ҡаҙҙарымды алып сығайым. (Алып сыға). Әйҙәгеҙ әле, миңә ярҙам итегеҙ ҡыҙҙарым.
Ведущий: Она предлагает девочки пройти к ней и помочь ей ощипывать гусей.
(Девочки, взяв гусей, присаживаются на лавочку. На пол расстилают гусиный пух. Друг у дружки на работу посматривают)
Әбей: Ҡаҙ өмәһе күңелле байрам. Өмә – ул күмәкләп ярҙам итеү.
Ведущий: «Ҡаҙ» — это гусь. «Өмә” по-башкирски означает «Помощь».
Әбей: Йәгеҙ әле, ҡыҙҙар минең менән бергә ҡабатлағыҙ – Ҡаҙ, Өмә.
(Абей с детьми повторяет слова «Өмә», «Ҡаҙ»)
Әбей: Ҡаҙҙарҙы барығыҙҙа уңайлы итеп тотоғоҙ. Иң тәүҙә ҡанат аҫтындағы ҡаурыйҙарын йолҡоп алырға кәрәк. Артабан ҡалған ерҙәрен (балаларға күрһәтеү, улар ҡабатлай).
Ведущий: Гусей держите вот так. Сначала выщипываем перышки из-под крыльев, а потом остальные места.
Әбей: Эй, уңғандарым, ҡаҙҙарҙы йолҡопта бөттөгөҙ.
Ведущий: Да, наши девочки свою работу закончили.
Әбей: Рәхмәт, ҡыҙҙарым!
1-се бала: Әйҙәгеҙ күңел асып уйнап алайыҡ!
2-се бала: Ниндәй уйын уйнайыҡ?
3-сө бала: “Йөҙөк һалыш” тигән уйынды уйнап алайыҡ әле.
Балалар: Әйҙәгеҙ.
«Йөҙөк һалыш» уйыны
Әбей: Әйҙәгеҙ барығыҙҙа теҙелешеп ултырығыҙ, ике ҡулығыҙҙы бергә йомомп тотоғоҙ. Мин һеҙгә йөҙөк һалам. Йөҙөк кемдә икәнен һиҙһәгеҙ, уға берәй “яза” бирәбеҙ. (Йөҙөк һалам). Кемдә йөҙөк, йүгереп сыҡ.
Бала: Миндә йөҙөк.
Әбей: ….. нишләтәбеҙ?
Уйнатыусылар: Шиғыр һөйләтәйек.
Бала:
Ҡаҙ өмәһе, ҡаҙ өмәһе,
Ҡаҙ өмәһе күңелле
Бергә эшләп, күңел асыу
Матур йола түгелме.
Бала: (йөҙөктө ….. һала) Кемдә йөҙөк, йүгереп сыҡ.
Бала: Миндә йөҙөк.
Әбей: нишләтәбеҙ?
Уйтыусылар: әйҙәгеҙ бейетәйек.
(Девочки выполняет танцевальные движения под музыку «Ҡаҙ ҡанаты». Выходят девочки на танец «Ҡаҙ канаты», танцуют)
Бала:
Ҡаҙ ҡанаты, ҡаҙ өмәһе
Йылдарына бер була.
Үҙе йырлы, үҙе моңло,
Ауыл шатлыҡҡа тула.
Әбей: Гармун тауышы түгелме һуң? Кемдәрҙер килгән кеүек.
Ведущий: Я слышу кто-то играет на гармошке, к нам идет.
(Выходит Бабай с мальчиками)
Бабай: Һаумыһығыҙ, балалар, килгән ҡунаҡтар!
Балалар: Һаумыһығыҙ.
Бабай: Әбей, һеҙ эшләгәндә мин дә тик йөрөмәне, бына ярҙамға малайҙар алып килдем өмәгә.
Әбей: Бик яҡшы булған, афарин! Һаумыһығыҙ.
Малайҙар: Һаумыһығыҙ.
1-се малай: Ҡыҙҙар, әйҙәгеҙ ҡаҙҙарҙы, шишмәгә алып барып йыуып алып ҡайтайыҡ.
Ҡыҙҙар: Ҡалай яҡшы булды әле, ярҙамсыларҙа килде. Әйҙәгеҙ һуң, бергәләп күңелле лә булыр.
(Девочки берут коромысла, мальчики помогают вешать гусей на коромысло. Девочки уносят гусей)
Әбей: (говорит когда дети идут к речке)
Ҡыҙҙар төшә һыу буйына
Ҡаҙҙар кеүек теҙелеп
Иңдәрендә көйәнтә
Көйәнтәлә ҡаҙҙары
Бигерәк матур, бигерәк уңған
Беҙҙең өмә ҡыҙҙары.
(Полоскают гусей на речку, мальчики помогают. Возвращаются. Кладут гусей в тазике, садятся)
Әбей: Рәхмәт, балалар! Ҡаҙарҙы йыуып алып ҡайтығыҙ. Һиҙелмәйсә кис тә етте, хәҙер күңел асайыҡ.
Ведущий:
(Пальчиковая игра на башкирском языке)
Был бармаҡ олатай,
Был бармаҡ өләсәй,
Был бармаҡ атай,
Был бармаҡ әсәй,
Был бармаҡ мин
Исемем минең Андрей.
Йыр
Бабай: Бик яҡшы, күркәм йола үткәрҙек. Рәхмәт балалар, ярҙамға килеүегеҙ өсөн!
Әбей: Эйе, әлдә килдегеҙ ярҙамға. Үҙегеҙгә яңы белем, яңы һүҙҙәрҙә өйрәнгәнһегеҙҙер.
Әйҙәгеҙ ҡабатлап китәйек әле:
Гусь – ҡаҙ
Помощь – өмә
(Дети повторяют)
Ведущий:
Мы говорим «Спасибо вам,
Всем сегодняшним гостям.
Наш долг традиции хранить,
Культуру предков возродить.
Һаубулығыҙ.
(Дети прощаются с аби и бабай на башкирском языке, уходят)
Әбей: Әйҙәгеҙ әле, байрамыбыҙҙы, сәй табыны аҫтында дауам итәйек. Барығыҙҙы ла ҡаҙ ҡоймағы менән сәй эсергә саҡырам. Рәхим итегеҙ!